S obzirom na razlike u broju ekshumiranih prema arheološkoj evidenciji i po obdukciji, u masovnim grobnicama u Srbiji nađeno je najmanje 960 kosovskih Albanaca. Njihov identitet je utvrđen DNK analizom koju su sprovodili eksperti Međunarodne komisije za nestala lica, a u prvih nekoliko slučajeva Nacionalni institut za toksikologiju iz Madrida.
Sa lokacija masovnih grobnica u Batajnici i Perućcu uzrok smrti nije utvrđen u 100% slučajeva, dok je sa lokacije Petrovo Selo uzrok smrti utvrđen u 54,5% slučajeva. Mada su u određenim slučajevima forenzički stručnjaci Republike Srbije zabeležili verovatne povrede nanete skeletu, ti nalazi nisu korišćeni za formulisanje uzroka smrti. Sa lokacije Petrovo Selo vraćene su na Kosovo kese sa 14 neidentifikovanih posmrtnih ostataka.
Podaci o postupanju sa fragmentisanim i skeletizovanim delovima posmrtnih ostataka koji su nađeni na površinama u okviru Centra za obuku SAJ-a u Batajnici van grobnica [BA04, BA06 i BA08] nisu javno dostupni.
U grobnicama je nađeno najmanje 70 ličnih dokumenata. Novac i dragocenosti nađeni su u zanemarljivom broju slučajeva. Tela su nađena u civilnoj odeći. Samo jedno telo je nađeno u uniformi OVK.
Obdukcijom je utvrđeno da su u grobnicama u Srbiji nađena tela najmanje 60 dece, 25 žena i 40 osoba starijih od 70 godina.
U grobnicama su nađena tela sa izlomljenim kostima i presečenim delovima tela, što ukazuje da su tela ubacivana, a potom sabijana pomoću teških mašina.
Tela su sa Kosova dovožena na lokacije formiranih grobnica hladnjačama i običnim kamionima.
Ovaj pregled podataka o masovnim grobnicama pripremljen je na osnovu izveštaja istraživača Fonda za humanitarno pravo (FHP) o praćenju ekshumacija i obdukcija u Batajnici, Perućcu i Petrovom Selu, zapisnika Koordinacionog centra za KiM o predaji posmrtnih ostataka UNMIK-u do 2005. godine, istraživanja okolnosti nestanka, redovnog pregleda baze podataka Međunarodne komisije za nestala lica i Liste MKCK o nestalim osobama, kao i medijskih izveštaja o ekshumacijama masovnih grobnica u Srbiji identifikacijama posmrtnih ostataka.
1. Iskopavanje tela na Kosovu
O iskopavanju tela u okolini Prizrena, u kojem su učestvovali romski radnici komunalnog preduzeća „Higijena“ i policija, svedočio je Ali Gjogaj, radnik tog preduzeća, u predmetu Đorđević (IT-99-37).
Prve nedelje NATO bombardovanja, po naredbi direktora, odvedeni su na strelište VJ u blizini Prizrena. Tu su iz jedne jame iskopali između 80 i 90 tela i utovarili ih u kamion-hladnjaču preduzeća „Higijena“. Drugi bager je radio dvadesetak metara dalje, gde su tela iskopavali pripadnici policije. Oni su tela utovarili u drugi kamion-hladnjaču. Po njegovom iskazu, bilo je više od 30 tela.
Potom su Gjogaj i drugi radnici prebačeni na deponiju smeća s druge strane glavnog puta za Suvu Reku/Suharekë. Jedan bager je već bio tamo i kopao još jednu jamu. Iz jame je iskopano oko 20 tela, sva u civilnoj odeći. Tela su utovarena u hladnjaču u kojoj je već bilo oko 30 tela. Gjogaj nije znao kuda su tela odvezena.
Zaštićeni svedok K72 u predmetu Đorđević, po zanimanju bagerista, neutvrđenog datuma u aprilu 1999. godine angažovan je da obavi „delikatan posao“. Sa njegovim bagerom odveden je do mosta u selu Bistražin/Bistrazhin. Policija je obezbeđivala područje na kojem se kopalo. Video je ruke i glave kako otpadaju od udaraca bagera. Od jednog policajca čuo je da treba da se iskopa oko 100-120 tela. Primetio je da su tela još mogla da se prepoznaju, da su svi bili muškarci i da su nosili civilnu odeću. Tela su ukrcana u hladnjaču i jedan običan kamion. Ne zna kuda su odvezena tela.
Dve do tri nedelje pre kraja NATO bombardovanja, policija je pokupila svedoka K72 i dovela ga do gradskog groblja u Brekovcu/Brekoc. Dobio je zadatak da iz pojedinačnih grobova iskopa tela. Po njegovoj proceni, iskopao je više tela nego u Bistražinu/Bistrazhin. Video je da su svi bili muškarci i da su na sebi imali civilnu odeću. Na nekim telima primetio je rupe od metaka, a jednom od njih glava je bila obrijana tako da su se videla slova „UÇK“.
Svedok K72 je posvedočio da nije učestvovao u uklanjanju tela Albanaca koji su u aprilu 1999. godine ubijeni u Meji/Mejë i Korenici/Korenicë.
Ubrzo nakon toga, svedok K72 je odveden u Gusku da tamo iskopa još tela. Kao i u ranijim prilikama, do lokacije je došao u pratnji lokalne policije, ponovo uveče. Iskopao je 10-12 pojedinačnih grobova. Tela su utovarena u jedan manji kamion i odvezena. Još tela iskopao je sa raznih mesta u obližnjoj šumi, po kojoj su bila razbacana. Sve žrtve su bile muškarci i na sebi su imale civilnu odeću. Svedok K72 je na nekima od njih primetio masnice. Misli da je bilo više od deset tela.
2. Prevoz tela sa Kosova u Srbiju
Prvi kamion sa telima stigao je u Batajnicu iz Tekije kod Kladova, 7. aprila 1999. godine. Kamion sa oko 30 tela iz Tekije dovezao je vozač načelnika SUP-a u Boru. Po povratku je izvestio načelnika SUP-a da ga je na ulasku u Beograd sačekalo lice u vozilu „Volkswagen Golf“ i bilo u njegovoj pratnji dok kamion na putu za Novi Sad nisu preuzele druge osobe.
Najverovatnije 8. aprila, vozač MUP-a, koji je svedočio u predmetu Đorđević, iz Tekije je odvezao 54 tela u Batajnicu. Kada je parkirao kamion, video je još jedan kamion, a službenik MUP-a mu je rekao da su i u njemu leševi. Pored kamiona video je veliku mrlju od nafte ili benzina i tragove paljenja. Kasnije, kada se vratio po kamion, isti pripadnik MUP-a mu je rekao da su „pokušali da ih zapale, pa nisu mogli da gore“.
Vozač MUP-a je po naredbi pomoćnika ministra unutrašnjih poslova Srbije četiri puta išao na Kosovo da preuzme tela. Prvo preuzimanje bilo je na pijaci u Prištini/Prishtinë. Nema podataka koliko je tela preuzeo i gde ih je predao.
Potom je dobio zadatak da ode na parkiralište zgrade „Rilindija“, koja je bila ograđena i obezbeđena policijskom stražom. Tu je preuzeo konfiskovanu hladnjaču sa oko 500 tela. Pod pratnjom je dovezao hladnjaču u Beograd i po instrukcijama ostavio kamion ispred zgrade hitne pomoći MUP-a.
Treći put je konfiskovanim kamionom-kiperom iz Kosovske Mitrovice, iz radionice za popravku teške mehanizacije, preuzeo preko 50 tela koja su bila nagomilana u kanalima za popravku vozila. Ta tela je, prema instrukcijama, odvezao u Centar za obuku u Petrovom Selu.
Poslednji put dobio je instrukcije da ide u Janjevo, oko 20 kilometara od Prištine/Prishtinë. Lokalna policija ga je odvela na proplanak iznad sela, gde je stigao traktor sa prikolicom i utovarivač. Iz prikolice je u kamion ukrcano između 17 i 19 tela. Ta tela je odvezao u Petrovo Selo, gde je video iskopane dve rupe.
Prema proceni ovog vozača MUP-a, on je u Srbiju sa Kosova prebacio oko 600 tela.
Batajnica 01 (BA01)
SAJ je imao Centar za obuku smešten na glavnom putu za Batajnicu, u blizini Beograda. Da bi se došlo do Centra, trebalo je proći dva kontrolna punkta. Prvi je kontrolisala VJ, a drugi MUP. Nakon početka NATO bombardovanja, SAJ je premešten na drugo područje i Centar je ostao prazan. Nije jasno da li je VJ ostala na kontrolnom punktu.
Grobnica se nalazila van strelišta. Ekshumacija je sprovedena od 12. do 27. juna 2001. godine. Iz te grobnice je iskopano 38 tela i jedan fetus – najmanje 14 odraslih žena i 13 odraslih muškaraca, među njima jedna beba i fetus star oko osam meseci.
U toj grobnici nađene su tri lične karte, dve saobraćajne dozvole i još nekoliko različitih dokumenata na ime članova porodica Berisha iz Suve Reke/Suharekë.
Identifikacijom sedam tela, koju je u novembru 2001. godine izvršio Nacionalni institut za toksikologiju u Madridu, utvrđeno je da ona pripadaju članovima porodica Berisha iz Suve Reke/Suharekë. Ukupno su iz grobnice BA01 ekshumirana i DNK analizom identifikovana 24 člana porodica Berisha. Odmah posle rata, na groblju u Suvoj Reci/Suharekë, nađena su tela četiri muškarca i jedne žene iz porodice Berisha.
Na osnovu svedočenja Alija Gjogaja i svedočenja dva člana porodice Berisha, koji su prilikom praćenja rada britanskog tima forenzičara na lokaciji Strelište kod Prizrena u septembru 1999. godine prepoznali odeću članova porodice Berisha koja je ostala na zemlji nakon otkopavanja tela, a tom prilikom je nađena i jedna noga Jashara Berishe, sud je zaključio sa velikom verovatnoćom da su se članovi porodice Berisha nalazili među telima koja su Gjogaj i drugi iskopali na toj lokaciji.
Još uvek nisu otkriveni posmrtni ostaci 20 ubijenih članova porodice Berisha od ukupno 49, koliko su pripadnici lokalne policije ubili vatrenim oružjem i bombama 26. marta 1999. godine u Suvoj Reci/Suharekë.
Batajnica 02 (BA02)
Prema podacima Tima za sudsku medicinu iz Beograda, iz grobnice BA02 ekshumirano je 270 tela osoba koje su poslednji put viđene 27. aprila u Meji/Mejë. Grobnica se nalazila na strelištu Centra za obuku SAJ-a.
Prema podacima Fonda za humanitarno pravo i Fonda za humanitarno pravo Kosovo, 27. i 28. aprila 1999. godine pripadnici MUP-a, VJ i paravojnih jedinica ubili su 374 Albanca u Meji/Mejë, Korenici/Korenicë i drugim selima u opštini Đakovica/Gjakovë.
Podaci pokazuju da su tela 260 Albanaca koji su poslednji put viđeni u Meji/Mejë i tela 52 Albanca koji su poslednji put viđeni u Korenici/Korenicë ekshumirani u Batajnici (BA02 i BA05) i vraćeni na Kosovo; tela još 11 osoba koje su poslednji put viđene u Meji/Mejë nađena su odmah posle rata – i to osam u Meji/Mejë, dva tela na groblju u Brekovcu/Brekoc i jedno telo u selu Jahoc/Jahovc. Na groblju u Korenici/Korenicë nađeno je 13 tela, tela dve osobe iz Korenice/Korenicë nađena su na groblju u Brekovcu/Brekoc i 20 tela je nađeno u okolnim selima u opštini Đakovica/Gjakovë.
Posmrtni ostaci 15 osoba koje su poslednji put viđene u Meji/Mejë i jedne osobe, poslednji put viđene u Korenici/Korenicë, još uvek nisu pronađeni.
Sva ekshumirana tela u grobnici BA02 su muškog pola, starosti od 15 do preko 65 godina. Nije bilo odeće vojnog tipa. U džepu jedne jakne pronađena je izobličena aluminijumska šolja. Nađena je jedna vojnička knjižica sa imenom osobe iz Tirane. Nađen je manji broj ličnih dokumenata osoba čija su tela ekshumirana iz ove grobnice i čiji je identitet utvrđen DNK analizom. Među slobodnim predmetima nađeni su odevni predmeti, neki sitan novac, prazni novčanici, razne tablete, dečija dukserica sa likom „Snežane i sedam patuljaka“, udžbenik engleskog jezika i matematike na albanskom jeziku, papir sa dečijim crtežima i brojevima telefona, pet dasaka, velike količine metala i žice, delovi kamiona, dva dela zadnjih vrata hladnjače, kesa sa 2 kg šećera. Na desnoj ruci, sa unutrašnje strane, nalazila se tetovaža „JNA 8.7.1982“.
Batajnica 03 (BA03)
Iz grobnice BA03, koja se nalazila na severnom delu strelišta SAJ-a, ekshumirano je 39 tela koja su tokom aprila i maja 1999. godine preneta sa Kosova – i to 20 tela sa groblja u Peći/Pejë, a 19 tela je bilo prebačeno iz sela Ljubenić/Lubeniq. Nađeno je telo jedne ženske osobe. Nije nađen nijedan komad vojne odeće. Većina tela iz sredine grobnice imala je tragove intenzivnog gorenja. U samoj grobnici nađena je velika stranica kamiona crvenkaste boje. Nađeno je 12 identifikacionih dokumenata muškaraca čiji je identitet utvrđen DNK analizom.
Podaci Fonda za humanitarno pravo i Fonda za humanitarno pravo Kosovo pokazuju da su pripadnici policije i „paramilitarci“ 1. aprila 1999. godine u centru sela Ljubenić/Lubeniq ubili 60 muškaraca. Posle rata, meštani su na groblju našli 11 tela i spaljene delove tela. Dva tela su nađena na groblju u Peći/Pejë, što ukazuje da su ubijeni u Ljubeniću/Lubeniq najpre bili pokopani na groblju u Peći/Pejë, i odatle prebačeni u Batajnicu.
Podaci FHP i FHPK pokazuju da je između 27. marta i 29. aprila 1999. u naselju Brženik u Peći/Pejë ubijeno 67 Albanaca. Svedoci FHP-a videli su da su tela odvezena kamionom. Nakon rata, na groblju u Peći/Pejë nađeno je više od 80 otvorenih i praznih grobnica, što ukazuje na verovatnoću da su neki ubijeni u Brženiku [i Ljubeniću/Lubeniq] najpre bili ukopani na groblju u Peći/Pejë a potom prebačeni u Batajnicu.
U grobnici je nađena šipka za prikolicu od kamiona, plastični deo za prikolicu, vrata koja zatvaraju zadnji deo kamiona, novčanik sa 1.000 nemačkih maraka, ručna maramica sa 8 × 100 FM i 2 × 50 DM, zlatni medaljon na kome piše „Franc imperator Austria“, ženski kišobran crvene boje, dve hirurške rukavice, lekovi, odeća i predmeti na telima i na delovima tela.
Batajnica 04 (BA04)
BA04 nije grobnica, niti su pronađeni dokazi da su se u njoj nalazili posmrtni ostaci. Na toj površini je odlagan materijal, prilikom kopanja BA03.
Batajnica 05 (BA05)
U toj grobnici nađena su tela 293 ljudi prema arheološkoj evidenciji, a prema obdukciji 287 – 14 žena, 257 muškaraca, a u 19 slučajeva nije bilo moguće utvrditi pol. Nađeno je telo dečaka mlađeg od 15 godina.
U grobnici su nađena tela ubijenih u Đakovici/Gjakovë, Vučitrnu/Vushtrri, Peći/Pejë, Ljubeniću/Lubeniq, Korenici/Korenicë i tela troje ubijenih u selu Velika Podina, opština Plav, Crna Gora.
Nađena su tela 16 Albanaca iz Đakovice/Gjakovë koje je policija 7. maja zadržala na mostu Talić, u grupi od 24 muškarca. Iz te grupe samo je jedan preživeo.
Prema podacima Fonda za humanitarno pravo i Fonda za humanitarno pravo Kosovo, policija je 10. maja pretresala kuću po kuću u naselju Čabrat u potrazi za pripadnicima OVK. Iz kuća je izvedeno više od 200 muškaraca, i odmah je ubijen najmanje 41 Albanac, dok je 145 prebačeno u zatvor u Peći/Pejë. Od 7. do 11. maja u Đakovici/Gjakovë ubijeno je 87 ljudi, među kojima je bila i sedamnaestogodišnja Yllka Domi. Policija je tela pokupila i traktorom prebacila na groblje u Brekovcu/Brekoc. Romi, radnici komunalnog preduzeća „Čabrat“, sahranili su ih u 87 pojedinačnih grobova. U noći između 16. i 17. maja, policija je primorala radnike „Čabrata“ da otkopaju tela i da ih utovare u šleper. Niko od tih radnika nije znao kuda su tela odvezena. Ta tela, među kojima i telo poznatog hirurga Izeta Hime, ekshumirana su u Batajnici. Posmrtni ostaci još 10 Albanaca, koji su poslednji put viđeni najkasnije 10. maja 1999. godine u Đakovici/Gjakovë, nisu otkriveni.
U grobnici BA05 nađena su 34 lična dokumenta, među kojima 14 na ime Albanaca iz Vučitrna/Vushtrri koji su poslednji put viđeni 22. maja, kada su ih pripadnici policije i rezervisti izdvojili od porodica i uveli u kuću Xhezaira Pasome. Sutradan su porodice došle da traže svoje zadržane članove. Kuća je bila izgorela. U jednoj sobi koja nije bila zahvaćena vatrom nađeni su veliki tragovi krvi i čaure. Kupatilo je bilo puno krvi. Delovi zapaljene odeće bili su rasuti po dvorištu. Tela 66 osoba ekshumirana su iz grobnice BA05. Telo jednog muškarca je nađeno u Vučitrnu/Vushtrri, a posmrtni ostaci osamnaestogodišnje učenice srednje škole još uvek nisu otkriveni.
U grobnici je nađen deo metalne konstrukcije kamiona, aluminijumska šipka dužine oko 2 m, sat koji je pokazivao vreme 02.03 i datum 24. maj, torbica za šminku, teglica dečije hrane, pet pakovanja ženskih uložaka, tri para ženskih čipkastih gaćica, majica „Benetton“, odeća na delovima tela, razni predmeti i odeća na telima, čaure i razni identifikacioni predmeti.
Batajnica 06 (BA06)
BA06 nije grobnica. To je površina koja je bila izložena intenzivnom paljenju. Tu je pronađen mali broj fragmentiranih i spaljenih posmrtnih ostataka sa manjim delovima spaljene odeće, spaljenog i ugljenisanog drveta, spaljenih guma i delovima metala i stakla.
Batajnica 07 (BA07)
Ukupno su ekshumirana 74 tela – 38 ubijenih u Kosovo Polju/Fushë Kosovë u periodu između 27. marta i 1. aprila, 16 ubijenih 21. aprila u selu Nakarade, 16 ubijenih 24. maja 1999. godine u selu Slovinje/Sllovi, telo jednog ubijenog u Prištini/Prishtinë i jednog koji je poslednji put viđen 27. marta u Rožajama, u Crnoj Gori.
Fond za humanitarno pravo raspolaže podacima da je Srbija do novembra 2005. godine predala UNMIK-u tela 56 identifikovanih posmrtnih ostataka.
U ovoj grobnici su nađeni delovi metalnih avionskih vrata i drugi delovi od aviona, stranica hladnjače, saobraćajni znak za skretanje, jedan zlatan prsten, dve kartice za mobilni telefon, odeća i predmeti na telima. Pronađeno je levo stopalo u čizmi.
Batajnica 08 (BA08)
BA08 nije grobnica nego nego područje intenzivnog paljenja. Sa ove lokacije prikupljeno je pet skeletizovanih delova tela. Takođe su prikupljeni ostaci odeće, drveta, žice iz guma, keramičkih pločica i čaure metaka.
Perućac
Grobnica se nalazila na ušću reke Dervente u jezero Perućac. Nema podataka sa kojih lokacija su tela dovezena u hladnjači koja je, neutvrđenog datuma tokom NATO bombardovanja, pre 1. juna 1999. godine, potopljena u jezero Perućac. Poznato je da su građani primetili tela u jezeru i prijavili policiji. Tužilaštvo za ratne zločine Republike Srbije došlo je do podataka da je, nakon pojavljivanja tela u jezeru, lokalna policija dobila zadatak da tela potopi vezivanjem za neki teret. Nema podataka o broju potopljenih tela, ali je ubrzo iz jezera izvučena hladnjača i formirana grobnica u koju je ukopano 78 tela.
Na osnovu kontakata sa porodicama, FHPK je ustanovio da su tela 19 muškaraca, koje je regularna vojska u grupi od oko 90 mlađih muškaraca zadržala 4. aprila u selu Kraljane/Kralan, ekshumirana iz grobnice Perućac i vraćena na Kosovo pre novembra 2005. godine. Tela 16 zadržanih muškaraca nađena su na groblju u Brekovcu/Brekoc i Kraljanu/Kralan, a 13 tela je nađeno u selu Bistražin/Bistrazhin. Još uvek nisu otkriveni posmrtni ostaci 33 muškarca koji su poslednji put viđeni u selu Kraljane/Kralan 4. aprila 1999. godine.
Na Kosovo su do novembra 2005. godine vraćena tela 14 Albanaca iz Đakovice/Gjakovë, koji su poslednji put viđeni u periodu između 28. marta i 1. aprila 1999. godine.
U grobnici Perućac nađena je jedna lična karta i jedna vozačka dozvola, jedna dečija cipela, deo metalne konstrukcije kamiona-hladnjače, kao i ostaci ženske i dečije odeće.
Petrovo Selo I i II
Grobnica PS-I oformljena je na livadi na oko 350 metara od zgrade Centra specijalnih jedinica MUP-a RS u Petrovom Selu. Na oko 100 metara od grobnice PS-I formirana je grobnica PS-II. Ekshumacije i obdukcije posmrtnih ostataka sproveo je tim Zavoda za sudsku medicinu iz Niša.
U grobnici PS-I iskopano je 16 tela muškog pola. Većina tela bila je u slojevitoj civilnoj odeći. Ništa od identifikacionih predmeta nije pronađeno, osim jednog papira sa imenima Bytyqi Agron, Bytyqi Ili i Bytyqi Mehmet. Njihova tela nađena su na vrhu grobnice, u ležećem položaju potrbuške, u civilnoj odeći, sa rukama vezanim na leđima i povezom preko očiju. Obdukcijom je utvrđeno da je smrt nastupila dejstvom projektila iz ručnog vatrenog oružja u potiljak, a da su prelomi kostiju verovatno nastali posle smrti, upotrebom tupog mehaničkog oruđa.
Iz grobnice PS-II iskopano je 58 kesa sa posmrtnim ostacima 62 osobe. U jednoj kesi pronađeni su telo i dve lobanje. Obdukcijom su telo i jedna lobanja spojeni, a lobanja bez tela dobila je posebnu oznaku. Tela su bila u očuvanom stanju. Sedam tela bilo je ženskog pola, starosti između 50 i 60 godina, dok su ostala tela bila muškog pola. Jedno telo bilo je u uniformi OVK.
Pronađeno je pet ličnih dokumenata – četiri lične karte i jedan pasoš. Kod tela jedne ženske osobe pronađena je putna isprava na ime osobe iz Peći/Pejë. Na telima je pronađena zimska odeća. U kesama sa telima bilo je dosta bukovog lišća, što ukazuje da su tela prethodno bila pokopana na drugoj lokaciji.
Imajući u vidu da je vozač MUP-a u dva navrata dovezao tela u Petrovo Selo, verovatno je da su tela koja je preuzeo u Kosovskoj Mitrovici prethodno bila sahranjena na groblju u selu Izbica/Izbicë, gde su pripadnici OVK sahranili ukupno 136 tela, među kojima više od 100 streljanih muškaraca, a tela koja je preuzeo u selu Janjevo verovatno su prethodno bila sahranjena u selima opštine Glogovac/Glogoc. Još uvek nisu pronađeni posmrtni ostaci pet osoba koje su bile sahranjene na groblju u Izbici/Izbicë.
Iz grobnice PS-II ekshumirana su i tela 11 Albanaca koji su poslednji put viđeni u selu Bogićevica, opština Plav, Crna Gora.
Rudnica
Grobnica se nalazi u neposrednoj blizini kasarne „Rudnica“, koju je izgradila VJ, a koja je kasnije data na korišćenje Žandarmeriji. Radi se o dve parcele koje razdvaja litica kamenoloma. Razdaljina između kasarne i mesta grobnice iznosi oko pet metara vazdušnom linijom.
Zemljište na kojem je otkrivena masovna grobnica u Rudnici pripada preduzeću „Kosmetput“, koje je osnovano u februaru 1999. godine. U maju 1999. godine to preduzeće je izgradilo zgradu i parking, ispod kojih je vršeno iskopavanje.
Ekshumirana su 52 tela: 27 tela ubijenih u Rezali/Rezallë (opština Srbica/Skenderaj) i u opštini Glogovac/Glogoc, 20 tela ubijenih u Starom Čikatovu/Çikatovë e Vjetër, četiri tela ubijenih u Donjem Zabelju/Zabel i Ulët i jedno telo ubijenog u Gladnom Selu/Glanasellë.
Srbija je 22. avgusta 2014. godine predala EULEX-u posmrtne ostatke 16 osoba, 12. septembra 2014. godine još 24 tela, a preostalih 12 tela predato je 13. oktobra 2014. godine.
Fond za humanitarno pravo nije pratio ekshumaciju i obdukcije u Rudnici, jer to nisu dozvolili nadležni organi Republike Srbije. Nema podataka o pronađenim predmetima u grobnici.
Kiževak
Prema izveštajima u medijima, u rudniku Kiževak kod Raške pronađeni su posmrtni ostaci najmanje devet osoba, koje su, sa velikom verovatnoćom, poslednji put viđene u selu Rezala/Rezallë. Drugi podaci nisu dostupni.
Zaključak
Kada se povežu svedočenja, sudski nalazi i forenzički dokazi, obrazac je jasan:
ubistvo → privremeni ukop → otkopavanje → transport → sekundarna grobnica ili uništavanje dokaza.
Reč je o organizovanoj operaciji „Nema leša, nema zločina“.
Masovne grobnice u Srbiji zato nisu samo mesta gde su tela pronađena. One su dokaz da je postojala namera da se zločin sakrije – i da je ta namera ostavila tragove koje više nije moguće ukloniti.
Nataša Kandić, Fond za humanitarno pravo, 06.04.2026.
Izvor: pescanik.net
