Fond za humanitarno pravo (FHP) je nevladina organizacija koju je 1992. godine osnovala Nataša Kandić sa ciljem dokumentovanja nečuvenih kršenja ljudskih prava koja su masovno činjena širom bivše Jugoslavije, tokom oružanih sukoba u Hrvatskoj, Bosni i Hercegovini i kasnije na Kosovu. Najmanje 130.000 ljudi je izgubilo živote tokom ovih sukoba, milioni su naterani da napuste svoje domove, hiljade su prisilno nestale, i danas se na listi nestalih lica Međunarodnog komiteta Crvenog krsta nalazi oko 17.000 nestalih lica.

U vremenu nakon okončanja sukoba, FHP se posvetio promovisanju prava žrtava ratnih zločina i društva, da se sazna istina o tome šta se dogodilo njima i njihovim bližnjima; da se ostvari pravda, da se ostvare reparacije, i materijalne i simboličke; i da se ostvari pravo na neponavljanje zločina; što znači uklanjanje poznatih počinilaca iz državnih institucija i sa pozicija vlasti.

Kako bi pomogao žrtvama da ostvare svoja prava, FHP je podigao svest državnih institucija u Srbiji da ispune svoje pozitivne obaveze: da sprovode istrage, krivično gone i kažnjavaju počinioce ratnih zločina i kršenja ljudskih prava; da žrtvama, njihovim porodicama i društvu otkrije sve što pouzdano zna o ovim događajima; da žrtvama ponudi adekvatne reparacije i da sprovede reformu policije, državne bezbednosti i vojske.

S obzirom na jasan međudržavni karakter oružanih sukoba na teritoriji bivše Jugoslavije tokom devedesetih godina, neumorni napori FHP-a da ostvari prava žrtava imaju jaku regionalnu dimenziju, koja se oslikava u našoj misiji: da se pomogne post-konfliktnim društvima u bivšoj Jugoslaviji da ponovo uspostave vladavinu prava i okončaju sa nasleđem masovnih kršenja ljudskih prava počinjenih u prošlosti, kako bi se sprečilo njihovo ponavljanje, kako bi se obezbedila odgovornost i ostvarila pravda.

Preko 40 posvećenih specijalista – pravnika, politikologa i istoričara – radi za FHP u kancelarijama u Beogradu u Srbiji i u Prištini na Kosovu. Iz ovih kancelarija FHP sprovodi program tranzicione pravde koji je fokusiran na žrtve i koji se sastoji od sledećih jedinica: a) Dokumentovanje i pamćenje, b) Pravda i institucionalna reforma, i c) Javno informisanje i Outreach.

Skorija dostignuća

2009: 2. marta 2009, FHP je podneo krivičnu prijavu protiv 17 bivših pripadniha 37. Posebne jedinice policije (PJP) Ministarstva unutrašnjih poslova Republike Srbije (MUP Srbije) na osnovu podataka i dokaza do kojih je FHP došao i koje svedoče o tome das u pripadnici te jedinice učestovali u činjenju brojnih masovnih ratnih zločina na Kosovu. U roku od samo nekoliko dana, policijski službenici Nenad Stojković (potpukovnik MUP-a Srbije), Zoran Marković, Dragan Milenković i Zoran Nikolić iz 37. Bataljona specijalnih policijskih jedinica (SPJ/PJP) Ministarstva unutrašnjih posova (MUP) Republike Srbije su uhapšeni.

2008: 28. i 29. oktobra 2008, Priština, Kosovo. Na Četvrtom regionalnoom Forumu regionalnih konsultacija o mehanizmima za utvrđivanje i kazivanje istine, više od 100 organizacija i pojedinaca, uključujući žrtve i udruženja žrtava iz Bosne i Hercegovine, Hrvatske, Kosova, Crne Gore i Srbije, kao i udruženja građana, organizacije za ljudska prava, udruženja novinara i druge građanske grupe iz čitavog regiona su organizovale REgionalnu koaliciju sa ciljem zastupanja zvaničnog osnivanja REgionalne komisije za istraživanje i otkrivanje činjenica o ratnim zločinima i teškim kršenjima ljudskih prava na prostorima bivše Jugoslavije.

2008: 8. maja 2008, FHP je podigao prvu krivičnu tužbu protiv Božidara Delića, penzionisanog general majora Vojske Jugoslavije, sadašnjeg potpredsednika Narodne skupštine Srbije i visoki zvaničnik Srpske radikalne stranke, kao i protiv još deset pripadnika Vojske Jugoslavije za zločine počinje u selu Trnje/Termje, opština Suva Reka/Suharekë, 25. marta 1999. tog dana su pripadnici 549. Motorizovane brigade pod komandom Delića, ubile 42 albanska civila, uključujući decu, žene i starije osobe. FHP će izveštavati o akcijama tužioca za ratne zločine u vezi sa ovom krivičnom prijavom.

2008: U aprilu 2008 je pred Većem za ratne zločine u Beogradu počelo suđenje protiv 14 optuženih za navodno učešće u ubistvu 70 hrvatskih civila 1991. godine u Lovasu u Hrvatskoj. SLučaj Lovas je prvi sudski postupak u kojem su optuženi pripadnici Jugoslovenske narodne armije. Suđenje predstavlja uspešno ostvarivanje kampanje FHP-a, koja je počela 2005, kada je Fond podneo dokaze koje je prikupio o ratnim zločinima u Lovasu Tužiocu za ratne zločine, zahtevajući od njega da pokrene istragu.

2007: FHP se uspešno zalaže za pokretanje istrage o ubistvu 700 Bošnjaka u Zvorniku 1992 – reč je o zločinu koji je izostavljen iz optužnice u slučaju Zvornik koji se trenutno vodi pred Većem za ratne zločine u Beogradu. Istraga je pokrenuta 2007. godine.

2007: FHP je objavio u celosti transkripte sa suđenja Slobodanu Miloševiću na B/H/S jezicima i prosledio ih kancelarijama tužioca, sudovima, sudijama i pravobraniocima na Zapadnom Balkanu – i na taj način doprineo olakšanju vođenja suđenja za ratne zločine u regionu.

2006: FHP je sa regionalnim partnerima pokrenuo konsultacije civilnog društva u regionu o mehanizmima za utvrđivanje i kazivanje istine o ratnim zločinima. Osnovni cilj konsultacija jeste da se podstakne podrška unutar regionalne koalicije civilnog društva čiji zadatak je da podigne svest javnosti i nacionalnih vlada na Zapadnom Balkanu za osnivanje Regionalne komisije za utvrđivanje i otkrivanje činjenica o ratnim zločinima i teškim kršenjima ljudskih prava počinjenih na teritoriji bivše Jugoslavije.

2006: FHP je uspeo da se izbori za smenu šefa policijske jedinice za istraživanje ratnih zločina, jednog inspektora  i još jednog pripadnika jedinice zbog njihovog kompromitujućeg statusa; naime, sva trojica su bila na pozicijama u okviru Ministarstva unutrašnjih poslova u vreme oružanih sukoba na Kosovu kada su znali ili su morali znati za zločine koji su činjeni i nisu učinili ništa da ih spreče ili ih prijave.

2005: FHP je objavio video snimak na kojem su prikazani pripadnici jedinice Škorpioni, jedinice Ministarstva unutrašnjih poslova Srbije, kako hladnokrvno ubijaju šest Muslimana iz Srebrenice, čime je srpska javnost šokirana i otkrivena je umešanost Srbije u ratne zločine počinjene u Srebrenici.

2004: FHP je pokrenuo Program podrške žrtvama – svedocima, sa zadatkom da ohrabri nepoverljive i neodlučne svedoke da istupe i svedoče na suđenjima za ratne zločine pred sudovima u Srbiji.

Regionalna saradnja

Fond za humanitarno pravo je organizacija predlagač regionalnog pristupa procesu tranzicione pravde na Zapadnom Balkanu. S obzirom na među-granični karakter oružanih sukoba u bivšoj Jugoslaviji, inicijative za utvrđivanje i kazivanje istine imaju smisla samo na regionalnom nivou. Dokumentovanje ratnih zločina u bilo kojoj od umešanih zemalja neizostavno zahteva prikupljanje podataka i dokumenata iz najmanje jedne od ostalih država i počinioci i žrtve i svedoci se često nalaze na različitim stranama današnjih granica. Stoga, utvrđivanje činjenica o ratnim zločinima i opovrgavanje ekskluzivnih iskaza o prošlosti je uslovljeno regionalnim naporima koji uključuju sva post-konfliktna društva.

Fond za humanitarno pravo i njegovi regionalni partneri su otpočeli proces regionalnih konsultacija civilnog društva o mehanizmima za utvrđivanje i kazivanje istine. Na Prvom regionalnom forumu tranzicione pravde održanom u Sarajevu u maju 2006, FHP i njegovi partneri su pokrenuli inicijativu za osnivanje Regionalne komisije čiji bi mandate bio da utvrdi i otkrije činjenice o ratnim zločinima počinjenim u bivšoj Jugoslaviji (REKOM).  U periodu između maja 2006. i oktobra 2008. održane su brojne regionalne konsultacije širom Zapadnog Balkana sa mladima, umetnicima, medijima, organizacijama za ljudska prava, žrtvama, udruženjima žrtava i udruženjima veterana, kao i dva dodatna REgionalnaForuma u Zagrebu i Beogradu. Na Četvrtom Regionalnom Forumu, koji je održan 28. i 29. oktobra 2009. u Prištini (Kosovo), preko 100 organizacija i pojedinaca, uključujući žrtve i udruženja žrtava iz Bosne i Hercegovine, Hrvatske, Kosova, Crne Gore i Srbije, kao u udruženja građana, organizacije za ljudska prava, udruženja novinara i druge građasnke grupe iz regiona su osnovale REgionalnu koaliciju za REKOM.

Inicijativu za REKOM, koja je stvorena kao inicijativa brojnih organizacija za ljudska prava, sada gura napred REgionalna koalicija koju pod vođstvom Koordinacionog saveta. Uloga Regionalne koalicije je da organizuje konsultacije civilnog društva o mandatu i prirodi REKOMA, da stvori compelling and kredibilan model REKOM-a, da sakupi million potpisa podrške za osnivanje REKOM-a i da podnese zahtev za osnivanje REKOM-

Osnivač

Gđa. Nataša Kandić, osnivač i izvršna direktorka FHP-a, je dobitnica preko 20 međunarodnih, regionalnih i nacionalnih priznanja za ljudska prava. 2000. godine je dobila Martin Ennals Award, prestižno priznanje za borce za ljudska prava. Nataša Kandić je, takođe, u Time magazine, proglašena jednim od 36 evropskih heroja 2003. 2004. je Fondacija za ljude u NEED je dodelilo priznanje Nataši Kandić i FHP-u i njihovu nagradu Homo homini je uručio Vaclav Havel. 2005. godine je proglašena počasnom građankom Sarajeva i magazine Slobodna Bosna je proglasio ličnošću godine u Bosni i Hercegovini. U septembru 2006, Time magazine je proglasio Natašu Kandić jednim od heroja u proteklih 60 godina. U martu 2997, Nataša je postala član Međunarodnog savetodavnog veća Međunarodnog žurnala tranzicione pravde (Oxford University Journals), a u avgustu 2008, je povana da se pridruži Savetodavnom veću Weiser Centra za demokratije u razvoju Univerziteta u Mičigenu.